PROTONEN

< strong>< span style="font-size: 12pt; fo…" /> Nieuwe bestralingtechniek met minder nadelen | Prostaatkanker

Nieuwe bestralingtechniek met minder nadelen

PROTONEN

Nieuwe bestralingtechniek met minder nadelen

Interview met prof. dr. Hans Langendijk, radiotherapeut aan het Universitair Medisch Centrum Groningen.

Vraag:

Veel prostaatkankerpatiënten die niet geopereerd kunnen of willen worden ondergaan radiotherapie in de vorm van brachytherapie*  of externe bestraling. De nadelen en gevolgen van bestraling zijn dat naast de vernietiging van de kwaadaardige kankercellen ook aan gezond weefsel schade kan worden  toegebracht. De gebruikelijke stralen bij radiotherapie zijn fotonen. Wat is er met de nieuwe techniek veranderd?

Prof. Dr. Hans Langendijk:

Deze nieuwe bestralingstechniek bestraalt met protonen in plaats van de nu gebruikte fotonen. (Fotonen= ("lichtdeeltjes") zijn een verschijningsvorm van elektromagnetische straling).

De bundeleigenschappen van protonen zijn veel gunstiger dan van fotonen. Als gevolg hiervan geven protonen (elektrisch geladen deeltjes die kleiner zijn dan een atoom)  een lage dosis straling af voor ze de tumor bereiken en kan de straling onmiddellijk gestopt worden na het verlaten van de tumor (zie figuur). Zo kan de zwaarste straling recht in de tumor worden afgegeven. Dit voordeel kan op twee manieren worden gebruikt. Enerzijds kan dit resulteren in een veel lagere blootstelling aan straling in het omliggende, gezonde  weefsel, waardoor de kans op complicaties als gevolg van de bestraling afneemt. Anderzijds kunnen protonen ook worden gebruikt om de afgifte van een veel hogere bestralingsdosis in de tumor zelf te bereiken, zonder dat dit leidt tot een hogere dosis in de gezonde weefsels. De positieve resultaten hiervan zijn: minder bijwerkingen, hoge dosisafgifte in de tumor en daardoor hogere locale controle van de tumor, en ziektevrije overleving voor de patiënt voor veel tumorlocaties.

 

Vraag:

Het huidige aantal bestralingen met de nu gebruikte methode ligt rond de 36 bestralingen. Wordt dit aantal bestralingen verminderd door de protonentechniek?

Prof. Dr. Hans Langendijk:

Door het gebruik van protonen zou de dosis per keer kunnen worden opgehoogd zonder dat dit leidt tot een hogere dosis in de gezonde weefsels. Dit zou er toe kunnen leiden dat het aantal kan worden teruggebracht naar bijvoorbeeld 25-30 bestralingen.

Vraag:

De SCP plaatste een aantal nieuwsbladen terug een artikel over de ballontechniek bij bestralen. Is dit hulpmiddel dat schade aan de endeldarm kan verminderen hierdoor overbodig.

Prof. Dr. Hans Langendijk:

Neen, ook bij de protonentechniek blijft het zaak de stralenbundel zoveel mogelijk buiten het gezonde weefsel te houden. Daar kan de ballontechniek een hulpmiddel bij blijven.

Vraag:

Geldt dit ook voor de goldmarkers*?

Prof. Dr. Hans Langendijk:

Zeker, de goldmarkers zijn een uitstekend hulpmiddel om de prostaat in beeld te brengen bij een behandeling. Daar verandert deze bestralingstechniek niets aan.

Vraag:

Denkt u dat in de toekomst radiotherapie,  met deze  verfijnde bestralingstechnieken (goldmarkers, ballontechniek protontechniek. etc. ) de radicale prostatectomie en andere therapieën zoals HIFU*  en CRYO* zal terugdringen?

Prof. Dr. Hans Langendijk:

Uiteindelijk zal de minst belastende behandeling voor de patiënt terrein blijven winnen. Bij alle soorten behandelingen wordt aan verbetering en verfijning gewerkt. Dit geldt niet in het minst voor externe bestraling. Ik verwacht dat er zeker patiënten zullen zijn die voordeel zullen hebben bij bestraling met protonen.

Vraag:

Kan deze protontechniek ook toegepast worden bij patiënten die een radicale prostatectomie hebben ondergaan en na verloop van tijd een oplopend PSA hebben.

Prof. Dr. Hans Langendijk:

Net zo als bij de huidige techniek kan ook de protontechniek ingezet worden om de prostaatomgeving bij een toch weer oplopend PSA te bestralen. Dit echter met dezelfde voordelen en dus minder schade aan omliggend gezond weefsel.

Vraag:

Wordt de protontechniek ook elders in Europa toegepast?

Prof. Dr. Hans Langendijk:

Ja, vooral in Duitsland (München, Aken, Essen, Marburg, Heidelberg en Kiel) worden een aantal faciliteiten gebouwd waar men met protonen gaat bestralen.  Ook in Zwitserland, Frankrijk en Italië werkt men aan deze techniek en zijn al veel patiënten behandeld.

Vraag:

Op hoeveel plaatsen in Nederland zou het wenselijk zijn deze protontechniek toe te passen?

Prof. Dr. Hans Langendijk:

Protontechniek vraagt kostbare infrastructurele aanpassingen en zal daardoor niet in elk ziekenhuis beschikbaar komen.  Wel zijn wij van mening dat deze techniek alleen in ziekenhuizen wordt toegepast, zodat patiënten met gecombineerde behandelingen (bv chemotherapie) niet zoveel hoeven te reizen. In Nederland zijn er 3 initiatieven. Het Universitair Medisch Centrum Groningen in nauwe samenwerking met het Kernfysisch Versneller Instituut en de Rijksuniversiteit Groningen. Er is een tweede initiatief vanuit de Technische Universiteit Delft, in samenwerking met het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, het Nederlands Kankerinstituut/Antonie van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam  en het Leids Universitair Medisch Centrum. Daarnaast is er een initiatief in het zuiden waar een faciliteit is gepland op de grens tussen Nederland en Duitsland, geïnitieerd vanuit Aken in samenwerking met het Academisch Ziekenhuis Maastricht en MAASTRO.

Vraag:

Is de protontechniek ook bij het behandelen van  andere soorten kankers duurder dan de huidige fotonentechniek?

Prof. Dr. Hans Langendijk:

Grove berekeningen zeggen dat de behandeling zo’n 1.5 tot 2 keer duurder zal worden. Hierin is echter niet meegenomen dat het nazorg- en vervolgtraject waarschijnlijk veel minder kostbaar zal zijn. Dit geldt vooral voor kinderen en jong volwassenen die een vorm van kanker hebben en bestraald moeten worden. Exacte berekeningen hierover ontbreken nog. Ik sluit niet uit dat de protontechniek in de toekomst uiteindelijk ook kosteneffectief zal zijn.

* goldmarkers zijn kleine goudstaafjes die in veel behandelcentra in de prostaat geplaatst worden om de prostaat  tijdens bestralingen beter in beeld te krijgen.

*Brachytherapie= inwendige bestraling waarbij radioactieve jodiumzaadjes in de prostaat worden geplaatst alwaar zij tijdelijk de tumor bestralen.

*HIFU (= High Intensity Focused Ultrasound) therapie waarbij geluidsgolven de tumor in de prostaat verhitten en onschadelijk maken.

*CRYO= Bij cryochirurgie wordt de prostaat bevroren, met als doel de kankercellen te vernietigen.

 

met dank aan de Prostaatkanker Stichting 


---