PSA, Prostaatspecifiek antigeen

PSA = Prostaatspecifiek antigeen
Het is dus NIET prostaatkankerspecifiek, immers kan PSA verhoogd zijn als gevolg van:

  1. Prostatitis, een ontsteking in de prostaat

  2. Hyperplasie, een goedaardige prostaatvergroting

  3. Prostaatkanker
De PSA waarde wordt met behulp van een bloedmonster bepaald. Normale waarden zijn afhankelijk van de leeftijd:

20 - 40 jaar: 0 tot 1,8 ng/ml (nanogram/milliliter)

40 - 50 jaar: 0 tot 2,2 ng/ml

50 - 60 jaar: 0 tot 3,3 ng/ml

60 - 70 jaar: 0 tot 6,9 ng/ml

Prostatitis

Kenmerkend is dat de PSA waarde met de tijd op en neer gaat, soms "als een jojo", en dat de PSA waarde beïnvloed kan worden door een antibioticum.

Hyperplasie

Kenmerkend is dat de verhoogde PSA waarde vrij constant blijft.
De PSA waarde hangt hier af van de prostaatinhoud of te wel prostaatvolume (PV)
Het prostaatvolume wordt door de uroloog bepaald d.m.v. een TRUS (transrectale ultrasoon), een beeldgevende techniek, waarbij tegelijkertijd afmetingen en volume van de prostaat worden bepaald. Normale PV waarden liggen tussen 18 en 25 kubieke centimeter (cc) of te wel milliliter (ml).
Bij een PV van 50 ml of meer is er duidelijk van hyperplasie sprake.
Een vuistformule:
PSA verhoging = 0,067 maal PV
Voorbeeld:
PV = 60 ml geeft PSA verhoging van 0,067 x 60 = 4,0 ng/ml

Prostaatkanker

Kenmerkend is dat de PSA waarde blijft stijgen.
De stijgsnelheid kan alleen vastgesteld door minstens drie metingen met tussenpozen van een of meer maanden, waarbij de waarden telkens door hetzelfde laboratorium gemeten moeten worden.
Als de PSA waarde bij de eerste controle al erg hoog is, bijvoorbeeld 20 of meer, dan gaat het bijna zeker om prostaatkanker. In elk geval, en in het bijzonder bij de lagere waarden tot 10, onderzoekt de uroloog wat de oorzaak is, ook afgaande op het aftasten van de prostaat en de bovengenoemde TRUS.

PSA Trend


PSA waarden kunnen over verloop van tijd vrij constant zijn. Zij kunnen ook een trend opwaarts of neerwaarts vertonen. Deze trends met hun bijbehorende stijg- of daalsnelheid zijn ooit nog belangrijker dan de PSA waarde zelf, in het bijzonder na het einde van een therapie (gaat PSA weer stijgen en hoe snel) of na het begin van een therapie (hoe goed slaat een therapie aan).

PSA-itis


Dit woord wordt wel eens gebruikt als kleine stijgingen van PSA waarden een patient van streek brengen, terwijl stijgingen en dalingen van 10% heel normaal zijn als gevolg kleine meetfouten en van fysiologische factoren (b.v. fietstocht, seks en zelfs een dieetverandering kort voor de bloedafname).
De patient lijdt dan aan PSA-itis, een obsessie.
Een goed geïnformeerde patient kan wel onderscheiden en het is hem aan te raden ook zelf zijn medische gegevens bij te houden. Zie PK Historie

De eigenlijke functie van het PSA?

PSA dient om het sperma dun vloeibaar te maken zodat de zaadcellen zich makkelijk kunnen bewegen. PSA is een zogenaamd "protease", een enzym, dat op zijn beurt een speciaal eiwit is. Proteasen werken als hakbijltjes. Zij hakken andere eiwitten in stukjes. Het PSA hakt grote moleculen in het sperma in stukjes waardoor het sperma dun vloeibaar wordt.
Het hoogste gehalte PSA komt voor in de zaadblaasjes, wel 1000000 ng/ml, een miljoen dus. In de prostaat zelf is de PSA waarde heel veel lager maar toch hoger dan in het bloed wordt gemeten. Het PSA behoort niet in de bloedbaan te komen, het hoort in de prostaat thuis. Maar een weinig PSA kan via lekkanaaltjes vanuit de prostaat in de bloedbaan terecht komen. Dit verklaart waarom als gevolg van een DRE (prostaataftasting door uroloog) de PSA waarde tijdelijk kan stijgen. Bij het ouder worden neemt het lekken van PSA naar de bloedbaan in het algemeen toe, zie tabel boven.
Prostaatkankercellen produceren ook PSA. Zij bevinden zich doorgaans op plaatsen in de prostaat met een makkelijkere toegang tot de lekkanaaltjes.
Omgekeerd, naarmate de prostaatkanker agressiever is lekt relatief minder PSA naar de bloedbaan. Agressieve kanker kenmerkt zich door meer wanordelijk gedrag van de cellen. Het weefselstructuur wordt wanordelijker en daarmee worden ook de lekkanaaltjes minder lekkend. Een hoge PSA waarde bij de eerste diagnose betekent dus niet dat het om een heel agressieve kanker gaat, eerder omgekeerd, vooropgesteld dat de prostaatkanker zich nog geheel binnen de prostaat bevindt.

WdJ
Patient, lid van EPCEL-Ne (European Prostate Cancer Education List - Nederlands)

---